Wat is Productaansprakelijkheid?

Productaansprakelijkheid wijkt af van gewone contractuele aansprakelijkheid doordat er geen verwijt hoeft te worden gemaakt. Wie schade lijdt door een gebrekkig product hoeft niet aan te tonen dat de producent onzorgvuldig heeft gehandeld. Het volstaat om te bewijzen dat het product gebrekkig was, dat er schade is geleden en dat het gebrek die schade heeft veroorzaakt.

Het begrip producent is ruimer dan veel ondernemers denken. Naast de fabrikant van het eindproduct vallen ook de producent van een grondstof of onderdeel, het bedrijf dat zijn eigen merk op het product plaatst en de importeur die het product van buiten de Europese Unie op de markt brengt onder dezelfde regeling. Voor groothandels en distributiebedrijven is dat laatste punt bepalend: zodra je rechtstreeks inkoopt bij een fabrikant buiten de EU, ben je juridisch de producent en draag je de aansprakelijkheid alsof je het product zelf hebt gemaakt.

Daarnaast geldt een vangnetregel. Kan een leverancier niet binnen een redelijke termijn aangeven wie zijn eigen toeleverancier of de producent was, dan wordt hij zelf als producent aangemerkt. Een sluitende inkoopadministratie is daarmee geen formaliteit maar directe aansprakelijkheidsbescherming.

Een product is gebrekkig wanneer het niet de veiligheid biedt die je ervan mag verwachten. Daarbij telt de presentatie van het product, het gebruik dat redelijkerwijs te verwachten is en het tijdstip waarop het in het verkeer is gebracht. Een ontbrekende of onduidelijke gebruiksaanwijzing kan een op zichzelf deugdelijk product alsnog gebrekkig maken. Dat er later een veiliger model op de markt is gekomen, maakt het oudere product op zichzelf niet gebrekkig.

Niet alle schade valt onder de regeling. Vergoed worden letsel- en overlijdensschade en schade aan andere zaken dan het gebrekkige product zelf, mits die zaken voor privegebruik bestemd zijn en ook zo zijn gebruikt. Voor zaakschade geldt bovendien een eigen risico van 500 euro. Schade aan het product zelf en zuivere bedrijfsschade vallen erbuiten. Die claims lopen via de gewone route van wanprestatie, garantie en je leveringsvoorwaarden.

Een praktijkvoorbeeld maakt het concreet. Een groothandel in horeca-apparatuur importeert frituurtoestellen rechtstreeks uit Azie en zet daar jaarlijks 240.000 euro mee om. Bij een afnemer ontstaat brand door een ondeugdelijke thermostaat, met 180.000 euro schade en een gewonde medewerker. Omdat de groothandel importeur is, richt de claim zich niet op de Aziatische fabrikant maar op de groothandel zelf. Of dat bedrag verhaald kan worden op de fabrikant hangt volledig af van wat er in het inkoopcontract is geregeld en of die fabrikant buiten de EU praktisch aanspreekbaar is.

Er gelden twee termijnen naast elkaar. De vordering verjaart drie jaar nadat de benadeelde bekend is geworden met de schade, het gebrek en de identiteit van de producent. Daarnaast vervalt het recht hoe dan ook tien jaar nadat het specifieke product in het verkeer is gebracht. Die vervaltermijn is hard: daarna is de producent op grond van deze regeling niet meer aanspreekbaar, ook als het gebrek pas later aan het licht komt.

De Europese regels zijn herzien. Richtlijn (EU) 2024/2853 vervangt de oude productaansprakelijkheidsrichtlijn en moet uiterlijk 9 december 2026 in nationale wetgeving zijn omgezet. De nieuwe richtlijn rekent ook software, digitale diensten en updates tot het productbegrip en verlicht de bewijspositie van de benadeelde. Voor bedrijven die apparatuur met ingebouwde software verkopen, verandert daarmee het risicoprofiel.

Aansprakelijkheid jegens de benadeelde kan niet contractueel worden uitgesloten of beperkt. Een exoneratiebeding heeft op dit punt geen werking. Wat je wel kunt regelen, is de verdeling van het risico binnen de keten. Een vrijwaring in je inkoopcontract waarbij de fabrikant je vrijwaart tegen productaansprakelijkheidsclaims, gecombineerd met een eigen productaansprakelijkheidsverzekering, zijn de twee instrumenten die in de praktijk verschil maken.

Productaansprakelijkheid is het type risico dat zelden speelt en, wanneer het speelt, meteen groot is. Een enkele claim kan de jaarwinst van een MKB-bedrijf overtreffen, terwijl de contractuele bescherming ertegen in een paar clausules past.

Het probleem is dat die clausules zelden worden bewaakt. Loio (2026) constateert dat 71 procent van de contracten na ondertekening nooit meer wordt gecontroleerd op naleving. Een vrijwaring die je bij het sluiten van het contract hebt bedongen, maar waarvan niemand controleert of hij bij verlenging nog in de tekst staat, biedt precies zoveel bescherming als geen vrijwaring.

Voor importerende groothandels komt daar een tweede punt bij. De aansprakelijkheid verschuift naar jou zodra je buiten de EU inkoopt, terwijl de inkoopprijs meestal juist de reden was om daar in te kopen. Dat is een bewuste afweging waard en geen verrassing achteraf.