Wat is Terugwerkende kracht?

Terugwerkende kracht is een juridische constructie waarbij de rechtsgevolgen van een rechtshandeling worden teruggelegd naar een eerder tijdstip. In het contractenrecht betekent dit dat partijen overeenkomen dat hun afspraken al golden voordat het contract werd ondertekend. Dit is toegestaan op basis van contractsvrijheid, zolang het niet in strijd is met de wet of rechten van derden.

Een veelvoorkomend voorbeeld is de bouwsector. Een aannemer begint op 1 januari met werkzaamheden op basis van mondelinge afspraken. Het formele contract, met een aanneemsom van 320.000 euro, wordt pas op 15 februari ondertekend met terugwerkende kracht tot 1 januari. Alle werkzaamheden en facturen vanaf 1 januari vallen dan onder de contractuele voorwaarden, inclusief de aansprakelijkheids- en garantiebepalingen.

Bij IT-dienstverlening zie je terugwerkende kracht vaak bij contractverlengingen. Een SaaS-licentie is op 1 december verlopen, maar de klant is de dienst blijven gebruiken. Op 20 december tekenen partijen een verlenging met terugwerkende kracht tot 1 december. De licentiekosten van 2.400 euro per maand zijn dan ook verschuldigd over de periode van 1 tot 20 december, en de SLA-verplichtingen golden ook in die tussenperiode.

Er zijn grenzen aan terugwerkende kracht. Je kunt derden niet binden aan afspraken waar zij geen partij bij waren. Fiscale gevolgen kunnen niet zomaar met terugwerkende kracht worden gewijzigd. En een partij kan geen terugwerkende kracht claimen om zich te ontdoen van aansprakelijkheid voor schade die al is ontstaan. De Hoge Raad heeft in meerdere uitspraken bevestigd dat terugwerkende kracht niet mag worden gebruikt om wettelijke beschermingsbepalingen te omzeilen.

Voor de administratie is terugwerkende kracht een uitdaging. Facturen, boekingen en contractregistraties moeten worden aangepast aan de nieuwe ingangsdatum. Bij langere periodes van terugwerkende kracht kan dit leiden tot correctieboekingen en BTW-aanpassingen.

Het werken zonder formeel contract, met het plan om later alles "met terugwerkende kracht" te regelen, is een risicovol patroon dat veel MKB-bedrijven herkennen. Volgens Ironclad (2025) zijn 92 procent van de fouten in contractbeheer menselijke fouten. Het vergeten om een mondeling afgesproken contract tijdig te formaliseren is een van de meest voorkomende varianten.

Zonder formeel contract in de tussenperiode heb je geen afdwingbare garantiebepalingen, geen aansprakelijkheidsbeperking en geen duidelijke betalingsvoorwaarden. Terugwerkende kracht repareert dat achteraf, maar biedt geen bescherming op het moment dat het misgaat.