Wat is Overmacht (Force Majeure)?

De overmachtclausule klinkt als een noodmaatregel voor uitzonderlijke situaties, maar staat standaard in vrijwel elk professioneel contract. De reden: zonder zo'n clausule is een partij die door externe omstandigheden niet kan presteren toch schadeplichtig, wat een onredelijke uitkomst kan zijn.

Een goede overmachtclausule omschrijft concreet welke situaties eronder vallen. De klassieke lijst bevat overstromingen, aardbevingen, brand van externe oorzaak, oorlog, nationale stakingen, pandemieën en overheidsmaatregelen die nakoming onmogelijk maken. Hoe specifieker de lijst, hoe minder discussie er is over wat er wel en niet onder valt.

Een veelbesproken punt bij onderhandeling is de maximale duur van de overmacht. Na hoeveel weken of maanden mag de andere partij het contract ontbinden? Als de overmacht te lang duurt, wil je als afnemer niet onbeperkt gebonden blijven.

Tijdens de coronapandemie riepen veel leveranciers de overmachtclausule in bij leveringsproblemen die nauwelijks te maken hadden met overmacht in de juridische zin. Een te brede clausule gaf leveranciers veel speelruimte die niet bedoeld was.

Bij contractonderhandeling is het verstandig om de lijst van overmachtsituaties af te bakenen, een maximale duur vast te stellen waarna ontbinding mogelijk wordt, en een meldplicht op te nemen voor de partij die overmacht inroept.