Wat is Hardship-clausule?

Een hardship-clausule vult de leemte tussen twee uitersten: het contract gewoon nakomen terwijl de omstandigheden drastisch zijn veranderd, of een beroep doen op overmacht terwijl nakoming technisch nog mogelijk is. De clausule biedt een tussenweg door partijen te verplichten in goed overleg opnieuw te onderhandelen.

In de Nederlandse rechtspraktijk bestaat het concept van 'onvoorziene omstandigheden' al via artikel 6:258 BW, maar een rechterlijke procedure is kostbaar en tijdrovend. Een contractuele hardship-clausule regelt hetzelfde, maar dan sneller, goedkoper en voorspelbaarder. Je hoeft niet naar de rechter; je gaat met je contractpartner om tafel.

De clausule moet duidelijk definiëren wat als 'hardship' geldt. Veelgebruikte triggers zijn: een prijsstijging van grondstoffen met meer dan een bepaald percentage, fundamentele wijzigingen in wet- of regelgeving, valutaschommelingen boven een bepaalde drempel, of natuurrampen en pandemieën die de markt ontwrichten.

Vervolgens beschrijft de clausule het proces: wie kan hardship inroepen, binnen welke termijn moet de andere partij reageren, en wat gebeurt er als de heronderhandeling niet tot overeenstemming leidt? Goede clausules voorzien in een escalatiemechanisme: eerst onderhandeling, dan mediation, en pas als laatste stap ontbinding of een gang naar de rechter.

Sinds de COVID-19 pandemie en de daaropvolgende grondstoffencrisis zijn hardship-clausules aanzienlijk populairder geworden, ook in het MKB-segment. De les was duidelijk: langlopende contracten zonder heronderhandelingsoptie kunnen bij grote marktverstoringen voor beide partijen destructief uitpakken.

De COVID-19 pandemie, de energiecrisis en de grondstoffenschaarste hebben laten zien dat 'onvoorziene omstandigheden' minder uitzonderlijk zijn dan gedacht. MKB-bedrijven met langlopende inkoopcontracten zonder hardship-clausule zaten vast aan prijzen en volumes die niet meer werkbaar waren.

Een hardship-clausule beschermt je tegen het scenario waarin je technisch kunt nakomen maar dat financieel niet meer verantwoord is. Het is een veiligheidsventiel dat voorkomt dat een contract je bedrijf kapotmaakt in plaats van beschermt.