Wat is een fatale termijn?

Wie een leverancier wil aanspreken op te late levering, heeft daarvoor verzuim nodig. Verzuim ontstaat meestal pas na een ingebrekestelling: een schriftelijke aanmaning met een redelijke termijn om alsnog na te komen. Artikel 6:83 sub a BW maakt daarop een uitzondering. Is voor de nakoming een termijn gesteld en verstrijkt die zonder dat er is geleverd, dan is de leverancier direct in verzuim, tenzij blijkt dat de termijn een andere strekking had.

Dat voorbehoud is in de praktijk de kern. Een datum in een offerte of opdrachtbevestiging is niet vanzelf een fatale termijn. Een rechter kijkt naar wat partijen redelijkerwijs bedoelden. Woorden als uiterlijk, onder alle omstandigheden of fatale termijn wijzen op een harde grens, terwijl verwachte leverdatum of streefdatum juist het tegendeel aangeven. Ook de context telt. Een tent die een dag na het evenement wordt opgebouwd, heeft voor de huurder geen waarde meer, en dan ligt een fatale termijn voor de hand.

Veel algemene voorwaarden regelen dit expliciet. In leveringsvoorwaarden staat vaak dat opgegeven levertijden nooit als fatale termijn gelden. In inkoopvoorwaarden van afnemers staat juist het omgekeerde. Verwijzen beide partijen naar hun eigen voorwaarden, dan bepaalt artikel 6:225 lid 3 BW welke set geldt, en dat is meestal de set waarnaar het eerst is verwezen. Wie de leverdatum belangrijk vindt, kan daarom beter in het contract zelf opnemen dat die termijn fataal is.

Voor betalingen tussen bedrijven werkt de wet vergelijkbaar: na het verstrijken van de afgesproken betalingstermijn is de wettelijke handelsrente verschuldigd zonder dat een aanmaning nodig is (artikel 6:119a BW). Voor de levering van goederen en diensten ontstaat die automatische werking alleen als de termijn fataal is.

Een fatale termijn maakt verzuim eenvoudiger, maar regelt niet alles. Verzuim opent de weg naar schadevergoeding wegens vertraging en naar ontbinding, maar de leverancier kan zich nog steeds op overmacht beroepen. Een vast bedrag per dag vertraging moet je bovendien apart afspreken in een boeteclausule. In de bouw kennen de UAV 2012 een korting per werkdag bij te late oplevering. Buiten de bouw bestaat zo'n standaardregeling niet en moet je die zelf in het contract zetten.

Zonder fatale termijn verliest een afnemer bij te late levering vaak nog weken: eerst de ingebrekestelling, dan de redelijke termijn die daarin moet staan, en pas daarna verzuim. Voor een bouwproject met een vaste opleveringsdatum of een seizoensproduct dat voor de feestdagen in de winkel moet liggen, is dat het verschil tussen een bruikbare claim en een claim die pas komt als de schade al vaststaat.

De meeste discussies over verzuim gaan niet over de wet, maar over wat er precies is afgesproken. Volgens Loio (2026) draait 64 procent van de civiele rechtszaken in de Verenigde Staten om contractgeschillen. Een duidelijke zin in het contract, en een bewuste keuze tussen je eigen inkoopvoorwaarden en die van de leverancier, voorkomt dat een rechter achteraf moet uitleggen wat partijen met een datum bedoelden.