Wat is Consumentenprijsindex (CPI)?

De Consumentenprijsindex (CPI) is de bekendste maatstaf voor inflatie in Nederland en wordt berekend door het CBS op basis van de prijsontwikkeling van een vast pakket goederen en diensten dat het gemiddelde consumptiepatroon van Nederlandse huishoudens weerspiegelt.

In de contractpraktijk is de CPI de meest gebruikte grondslag voor prijsindexatieclausules. Een leverancier kan contractueel overeenkomen dat de prijs jaarlijks wordt verhoogd met 'de CPI van het voorgaande jaar' of met 'het CBS-prijsindexcijfer voor gezinsconsumptie'. De exacte formulering bepaalt welk specifiek CPI-cijfer van toepassing is.

Het CBS publiceert verschillende varianten: de CPI alle huishoudens (de meest gebruikte), de CPI exclusief energie, en de HICP (geharmoniseerde Europese versie). Contracten die verwijzen naar 'de CPI' zonder nadere specificatie laten interpretatieruimte. Het is beter om de precieze naam van het CBS-cijfer op te nemen.

Een alternatief voor de CPI is de CBS-loonindex of een sectorspecifieke index, zoals de bouwkostenindex (BDB) of de loonkostenindex voor de schoonmaaksector. Soms hanteren contracten een mengformule: bijv. 50% CPI en 50% loonindex. Voor arbeidsintensieve diensten kan een loonindex nauwkeuriger de kostenstijging van de leverancier weerspiegelen.

Na de inflatiegolf van 2022–2023 zijn CPI-indexaties extra onder de aandacht gekomen. Leveranciers pasten hun prijzen aan met CPI-percentages van 10% of hoger. Contracten die CPI-indexatie zonder maximum toestaan, bleken voor afnemers kostbaar. Voor langlopende contracten is het verstandig om CPI-indexaties te beperken met een jaarlijks maximum.

CPI-indexaties zijn voor leveranciers de standaardmanier om inflatie door te berekenen. Voor afnemers kunnen ze — bij hoge inflatie — leiden tot forse jaarlijkse prijsstijgingen die in de begroting niet zijn voorzien. Het bewaken van CPI-indexaties in lopende contracten is een onderdeel van proactief contractbeheer.

Een contract dat jaarlijks met CPI wordt verhoogd zonder cap kan over vijf jaar een aanzienlijk hogere prijs opleveren dan bij aanvang was ingeschat. Voor MKB-bedrijven met contracten voor langere looptijden is het verstandig om de maximale indexatie te begrenzen en dit expliciet vast te leggen.